Hz. Mövlana deyir: “Eşq bizim qanadımızdır, kainatdan çıxıb Allaha varar.”
Yunus Əmrə isə başqa bir həqiqəti xatırladır: “Eşqə tərəf uçarsan, qanadların yanar.”
Mövlana soruşur: “Eşqə uçmazsam, qanadım nəyə yarar?”
Sədi Şirazi isə bu sualın cavabını tamamlayır: “Eşqə yetdikdən sonra qanadı kim arar?”
Bu dörd cümlə mənim üçün eşqin bütün fəlsəfəsini özündə daşıyır.
Mən eşqi yalnız bir insana bağlanmaq, onu sevmək, ona qovuşmaq arzusu kimi qəbul etmirəm. Mənim üçün eşq bundan daha böyükdür. Eşq insanın daxilində başlayan və insanı öz mənliyindən uzaqlaşdıraraq varlığın əsl sahibinə doğru aparan mənəvi səfərdir.
Mən Mövlananın sözlərində eşqi yolçunun qanadı kimi görürəm. Qanad insanı yerə bağlayan ağırlıqdan xilas edir. Lakin bu qanadın məqsədi sadəcə yüksəlmək deyil. Onun məqsədi mənəvi mənzilə çatmaqdır.
İnsan özünü sevdikcə yerə bağlanır. Eşq isə ona özündən kənara çıxmağı öyrədir.
Yunus Əmrənin sözlərində isə eşqin başqa bir tərəfini görürəm. Eşqə uçanın qanadları yanır. Çünki həqiqi eşq insanın illərlə qurduğu mənlik divarlarını dağıdır. Eşqə daxil olan insan əvvəlki insan olaraq qala bilmir. Onun eqosu yanır, iddiaları yanır, “mən” dediyi çox şey yanır.
Bu yanmaq məhv olmaq deyil.
Bu, dəyişməkdir.
Məncə, eşqin ən ağır imtahanı da budur. İnsan eşqi istəyir, amma eşqin gətirəcəyi dəyişiklikdən qorxur. Qovuşmaq istəyir, amma əvvəlcə özündən keçməli olduğunu bilmir. Haqqı axtarır, amma öz həqiqətləri ilə üzləşməkdən çəkinir.
Mövlana “Eşqə uçmazsam, qanadım nəyə yarar?” deyərkən mənə görə insana çox mühüm bir sual verir: Sənə verilmiş bütün imkanların, duyğuların, düşüncələrin və ruhun məqsədi nədir?
Əgər insanın ürəyində eşq yoxdursa, ən böyük sərvət belə onu həqiqətən yüksəldə bilməz.
Çünki eşq insanı dəyişdirən qüvvədir.
Sədi Şirazinin “Eşqə yetdikdən sonra qanadı kim arar?” fikri isə bu səfərin son nöqtəsini göstərir. İnsan mənzilə çatdıqdan sonra artıq yolda ona kömək edən vasitələrə ehtiyac duymur. Qanad uçmaq üçündür. Eşq isə insanı özündən çıxarıb həqiqətə çatdırmaq üçündür.
Mənə görə insanın bütün ömrü bir qanad axtarışıdır.
Kimisi pulda qanad axtarır, kimisi şöhrətdə, kimisi sevgidə, kimisi hakimiyyətdə. Amma insan nə qədər axtarsa da, daxilindəki boşluğu maddi olanlarla doldura bilmir. Çünki ruhun ehtiyacı başqa şeydir.
Ruh qovuşmaq istəyir.
Öz həqiqətinə, öz mənasına, öz başlanğıcına və nəhayət, Allaha.
Əsl eşq insanı sahib olmaqdan imtina etməyə başlayanda böyüyür. Çünki sevgi “sən mənimsən” demək deyil. Əsl eşq “sənin varlığın mənim varlığımdan daha böyükdür” deyə bilməkdir.
Ona görə də mən eşqi həm qanad, həm də od kimi görürəm.
Qanaddır, çünki insanı yüksəldir.
Oddur, çünki içindəki saxtalığı yandırır.
Yoldur, çünki insanı bir haldan başqa hala keçirir.
Sınaqdır, çünki insanın nə qədər həqiqi olduğunu göstərir.
Və nəhayət, eşq bir qovuşmadır. Lakin bu qovuşma yalnız iki insanın bir-birinə çatması deyil. Ən böyük qovuşma insanın öz həqiqətinə çatmasıdır.
Bəlkə də Mövlana, Yunus Əmrə və Sədinin sözlərini bir yerdə oxuyanda eşqin sirri daha aydın görünür:
Qanadın varsa, uç.
Uçursansa, yanmaqdan qorxma.
Çünki bəzən qanadın yanması uçuşun sonu deyil, həqiqi uçuşun başlanğıcıdır.
Və əgər bir gün eşq səni özündən çıxarıb Haqqa çatdırarsa, artıq geriyə baxıb “qanadlarım haradadır?” deyə soruşmayacaqsan.
Çünki mənzilə çatan yolçu üçün qanadın özü deyil, çatdığı yer önəmlidir.
Eşq budur.
Özündən çıxmaq və öz həqiqətinə çatmaq.
Sevmək və sevdiyində yox olmaq.
Yox olmaq və Haqqda var olmaq.
