İnsan ömrü bir az da itirdiklərinin sayıdır.
Uşaqlıqda bunu bilmirdik. Elə sanırdıq ki, atamız həmişə evə gələcək. Anamız həmişə qapının ağzında dayanacaq. Babamız həyətin bir küncündə oturacaq, nənəmiz yenə bizi süfrəyə çağıracaq. Dayımız yenə zarafat edəcək, bibimiz yenə halımızı soruşacaq, xalamız yenə başımızı sığallayacaq. Dostumuzla sabah yenə görüşəcəyik.
Sabahların bu qədər qəddar olduğunu bilmirdik.
Baba gedəndə insanın uşaqlığından bir parça da onunla gedir.
Çünki baba təkcə baba olmur.
O, evin yaddaşı olur. Keçmişin canlı şahidi olur. Uşaqlıqda anlamadığın sözlərin mənasını illər sonra onun səsində axtarırsan. Oturuşunu, danışığını, əllərini, baxışlarını xatırlayırsan. Bəzən bir kişinin əlindəki çubuq, cibindəki saat, köhnə papağı belə sənə illər əvvəlki babanı qaytara bilir.
Amma qayıtmır.
Sadəcə xatirəsi gəlir.
Nənə tamam başqa ağrıdır.
Nənənin ölümü ilə insanın uşaqlığının qoxusu azalır.
Həmin ev, həmin otaq, həmin süfrə qalır. Amma bir boşqabın yanında daha bir nəfərin yeri boş qalır. Nənənin bişirdiyi yeməyin dadını sonradan yüz dəfə axtarırsan, heç yerdə tapa bilmirsən.
Çünki məsələ yemək deyildi.
Məsələ onun əlləri idi.
O əllərin sənə verdiyi istilik idi.
Bəzən insan nənəsini itirəndə anlayır ki, uşaqlıq geri qayıtmayacaq.
Artıq heç kim səni o yaşdakı kimi gözləməyəcək.
Heç kim sənin gecikməyinə görə narahat olmayacaq.
Heç kim “ac qalmısan?” deyə soruşmayacaq.
İnsan böyüyür.
Amma içində nənəsinin qucağında yatmaq istəyən bir uşaq həmişə qalır.
Sonra bir gün ata gedir.
Əvvəlcə evin içində onun ayaq səslərini axtarırsan. Sonra səsini. Sonra adını kimsə çəkəndə ürəyin sıxılır.
Vaxt keçir.
Adamlar deyir ki, vaxt hər şeyi sağaldır.
Yox.
Vaxt heç nəyi sağaltmır.
Sadəcə ağrının formasını dəyişir.
Ata yoxdursa, insanın yaşından asılı olmayaraq içində bir uşaq yetim qalır.
Ana gedəndə isə ev ev olmaqdan çıxır. Divarlar qalır, otaqlar qalır, qablar, paltarlar, köhnə əşyalar qalır. Amma evin ruhu bir yerdən çəkilib gedir.
Ananın olmadığı evdə insan öz uşaqlığının qapısını da itirir.
Bir gün anlayırsan ki, artıq səni uşaqlıq adınla çağıran adam yoxdur.
Və insanın içində qəribə bir boşluq yaranır.
Dayını itirirsən.
Bibini itirirsən.
Xalanı itirirsən.
Əmini, əmiuşağını, qonşunu, uşaqlıq dostunu itirirsən.
Qohumların sayı azalır, tanış səslər azalır, telefonun yaddaşında qalan adların sayı isə artır.
Sonra telefon nömrələrinə baxırsan.
Zəng edə bilməyəcəyin adamların adları hələ də oradadır.
Nömrə var.
Adam yoxdur.
Ən ağır həqiqətlərdən biri də budur ki, biz itirdiklərimizin hamısını torpağa vermirik.
Çoxunu ölmədən itiririk.
Kimisə bir inciklik aparır. Kimsə öz yoluna gedir. Kimsə dəyişir. Kimsə bizi dəyişmiş görür.
Bir vaxtlar eyni süfrənin ətrafında oturan insanlar zaman keçdikcə müxtəlif ünvanlara səpələnirlər.
Bir gün anlayırsan ki, illərlə dost bildiyin adamla artıq iki yad insan kimisiniz.
Heç kim ölməyib.
Amma münasibət ölüb.
Bu, dəfn olunmayan ölümdür.
İnsan üçün ən ağır ayrılıqlardan biri də budur. Çünki qəbiristanlığa gedib baş daşına toxuna bilmirsən. Adını çəkib ağlaya bilmirsən. Qarşındakı adam yaşayır, nəfəs alır, küçədə gəzir.
Sadəcə sənin həyatındakı yeri artıq yoxdur.
Və buna yas saxlamaq da qəribə görünür.
Biz itkilərin hamısına ağlamağı öyrənməmişik.
Kimisini torpağa tapşırmışıq.
Kimisini isə ürəyimizdə dəfn etmişik.
İllər keçir. İnsan özünü güclü hesab edir. Gündəlik həyat davam edir. İşə gedirsən, insanlarla danışırsan, gülürsən, çay içirsən, planlar qurursan.
Sonra heç gözləmədiyin bir anda köhnə bir mahnı səslənir.
Və sən yenidən uşaqlığına qayıdırsan.
Babanın səsini eşidirsən.
Nənənin süfrəsini görürsən.
Atanın baxışını xatırlayırsan.
Ananın əllərini.
Dayının gülüşünü.
Bibinin danışığını.
Xalanın qayğısını.
Dostunun bir cümləsini.
Bir qoxu, bir küçə, bir şəkil, köhnə bir əşya insanı illərin o tayına aparmağa kifayət edir.
Deməli, heç nə tamamilə getmir.
İnsanlar gedir.
Xatirələri qalır.
Bəlkə də yaddaş insanın ən böyük qəbiristanlığıdır. Orada torpağın altında olmayan adamlar yaşayır. Onların səsi yoxdur, amma biz onları eşidirik. Əlləri yoxdur, amma toxunuşlarını xatırlayırıq. Gözləri yoxdur, amma baxışlarını unutmaq olmur.
Ən ağır tərəfi isə budur.
Biz itirdiklərimizin qədrini çox vaxt onlar gedəndən sonra anlayırıq.
Yanımızda olanda bir telefon zəngini təxirə salırıq. Bir görüşü başqa günə saxlayırıq. Bir sözü demirik. Bir qucaqlaşmanı ertələyirik.
Sonra o gün gəlmir.
Və insan ömrünün ən ağır cümlələrindən biri ilə baş-başa qalır.
Kaş ki…
Kaş ki, bir dəfə də danışaydım.
Kaş ki, bir dəfə də qucaqlayaydım.
Kaş ki, incik getməyəydi.
Kaş ki, son görüşümüzdə tələsməyəydim.
Amma həyat “kaş ki” sözünü eşitmir.
Ona görə də sağ olanların qədrini ölüm öyrətməmişdən əvvəl bilməliyik.
Atamız sağdırsa, zəng edək.
Anamız yanımızdadırsa, yanına gedək.
Babamız varsa, yanında oturaq.
Nənəmiz varsa, əllərindən öpək.
Dayımızı, bibimizi, xalamızı, dostumuzu xatırlamışıqsa, bir telefon açaq.
Çünki insanın həyatda ən böyük sərvəti sahib olduqları deyil.
Hələ itirmədikləridir.
Bir gün biz də kiminsə yaddaşında qalacağıq.
Kimsə bizim səsimizi xatırlayacaq.
Kimsə şəkillərimizə baxacaq.
Kimsə adımızı çəkəndə ürəyi ağrıyacaq.
Bəlkə də bir gün bizim üçün də deyəcəklər:
“Kaş ki, bir dəfə də görüşəydik…”
O günə qədər bir-birimizi itirməyək.
Çünki ölümün apardığı insan üçün heç nə edə bilmirik.
Amma həyatda olan bir insanı itirməmək hələ bizim əlimizdədir.
Və bəlkə də bu dünyada ən böyük peşmanlığımız vaxtında demədiyimiz bir “səni sevirəm”, vaxtında etmədiyimiz bir zəng, vaxtında uzatmadığımız bir əl olacaq.
İnsan ölümü ilə yox, onu xatırlayan son insanın yaddaşından çıxanda ikinci dəfə ölür.
Ona görə itirdiklərimizi unutmayaq.
Onları xatırlayaq.
Adlarını çəkək.
Haqlarında danışaq.
Çünki bəzi insanlar həyatdan getsələr də, bizim içimizdən getmirlər.
Baba da oradadır.
Nənə də.
Ata da.
Ana da.
Dayı da.
Bibi də.
Xala da.
Dost da.
Hamısı içimizdə bir yerdə yaşayır.
Və biz yaşadıqca onların bir hissəsi də bizimlə yaşayır.
Bəlkə həyatın ən ağır tərəfi budur.
İnsan bir ömrü yaşayır, amma içində bir neçə ömrün xatirəsini daşıyır.
Biz yalnız özümüzü yaşamırıq.
İtirdiklərimizi də yaşadırıq.
İlkin Şakiroğlu
