Lamiyə Turqay: Biz cəmiyyətin sürətlə dəyişməsinə nə qədər hazırıq?

Cəmiyyət hər gün dəyişir. Bəzən bu dəyişiklikləri böyük hadisələrdə, iqtisadi göstəricilərdə və ya siyasi proseslərdə görürük. Lakin əslində cəmiyyətin ən böyük dəyişiklikləri gündəlik həyatımızda, münasibətlərimizdə, düşüncə tərzimizdə və bir-birimizə yanaşmamızda baş verir.
Son illərdə sosial şəbəkələr insanların həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilib. İnsanlar artıq yalnız xəbər oxumur, həm də öz həyatını nümayiş etdirir, başqalarının həyatını izləyir, fikirlərini bölüşür və bəzən tanımadığı insanların düşüncələrini öz həyatına meyar kimi qəbul edir.
Bu prosesin müsbət tərəfləri də var. İnsanların məlumat əldə etmək, öz fikrini ifadə etmək və müxtəlif mövzular ətrafında müzakirə aparmaq imkanları genişlənib. Amma digər tərəfdən, informasiya bolluğu insanı düşünməyə yox, bəzən sadəcə reaksiya verməyə sövq edir.
Bu gün bir xəbərin başlığını oxuyub nəticə çıxarmaq, bir videoya baxıb hadisə haqqında hökm vermək, sosial şəbəkədə yayılan fikri araşdırmadan doğru qəbul etmək kifayət qədər geniş yayılmış davranışa çevrilib.
Burada mühüm bir məsələ ortaya çıxır: informasiya çoxaldıqca, düşünmək bacarığımız da artırmı?
Sosioloji baxımdan cəmiyyətin inkişafı yalnız texnologiyanın və maddi imkanların artması ilə ölçülmür. İnsanların bir-birinə münasibəti, fərqli fikirlərə dözümlülüyü, məsuliyyət hissi və ictimai proseslərə münasibəti də inkişafın mühüm göstəricilərindəndir.
Xüsusilə ailə və gənclər məsələsi diqqət tələb edir. Uşaqlar və yeniyetmələr böyük ölçüdə böyüklərin davranışlarını müşahidə edərək formalaşırlar. Evdə ünsiyyət zəifləyirsə, valideynlə övlad arasında real dialoqun yerini telefon və sosial şəbəkələr tutursa, bu, gələcəkdə sosial münasibətlərə də təsir göstərə bilər.
Digər tərəfdən, cəmiyyətdə insanların bir-birinin şəxsi həyatına həddindən artıq müdaxilə etməsi də müşahidə olunur. Kim necə yaşayır, nə geyinir, hansı qərarı verir, harada işləyir – bütün bunlar bəzən ictimai müzakirənin mövzusuna çevrilir.
Halbuki sağlam cəmiyyətin əsas xüsusiyyətlərindən biri insanın fərdi sərhədlərinə hörmət edilməsidir.
Biz həmçinin uğur anlayışına münasibətimizi də düşünməliyik. Sosial şəbəkələrdə əsasən nəticəni görürük: bahalı avtomobil, gözəl ev, səyahət, yüksək gəlir və rahat həyat. Amma həmin nəticənin arxasında olan illərlə davam edən əmək, uğursuzluqlar, borclar, stress və şəxsi mübarizə görünmür.
Bu isə xüsusilə gənclərdə yanlış müqayisə hissi yarada bilər. İnsan öz həyatının reallığını başqasının sosial şəbəkədə göstərdiyi seçilmiş görüntülərlə müqayisə etməyə başlayır.
Cəmiyyət olaraq bizə daha çox məlumatdan əvvəl daha sağlam düşüncə mədəniyyəti lazımdır.
Xəbəri oxumaqla yanaşı mənbəyə baxmaq, eşitdiyimiz fikri dərhal həqiqət kimi qəbul etməmək, fərqli düşünən insanı düşmən kimi görməmək və sosial şəbəkədə gördüyümüz hər görüntünün bütöv reallıq olmadığını anlamaq vacibdir.
Jurnalistikanın da burada mühüm məsuliyyəti var. Media yalnız hadisəni çatdırmamalı, mümkün olduqda cəmiyyətin həmin hadisəni düzgün anlamasına da kömək etməlidir. Xəbərin sürəti vacibdir, lakin dəqiqlik və məsuliyyət ondan daha vacibdir.
Çünki yayılan hər məlumat yalnız bir xəbər deyil. O, insanların düşüncəsinə, münasibətinə və qərarlarına təsir edə bilər.
Bəlkə də müasir cəmiyyətin qarşısında duran əsas sual budur:
Biz texnologiyanı inkişaf etdirərkən, insan münasibətlərimizi də eyni sürətlə inkişaf etdirə bilirikmi?
Bu sualın cavabı yalnız dövlətlərin, medianın və ya təhsil müəssisələrinin deyil, hər birimizin gündəlik davranışında formalaşır.
Cəmiyyət dəyişir. Əsas məsələ isə bu dəyişimin içində insanlığımızı, düşünmək qabiliyyətimizi və bir-birimizə hörmətimizi qoruyub saxlaya bilməyimizdir.
Lamiyə Turqay
İlkinxeber.az informasiya agentliyinin Məsul redaktoru