Azərbaycanda tələbə qəbulu başa çatdı. Minlərlə gənc uzun müddət gözlədiyi xəbəri aldı. Kiminsə adı arzuladığı universitetin siyahısında göründü, kiminsə illərlə qurduğu xəyal gerçəyə çevrildi. Ailələr sevindi, valideynlər övladlarının gələcəyi ilə bağlı yeni ümidlərə qapıldı.
Amma bütün bu sevincin içində bir sual var.
Diplomdan sonra nə olacaq?
Tələbə olmaq əlbəttə ki, böyük mərhələdir. Lakin universitetə qəbul olmaq həyatın son məqsədi deyil. Əslində, bu, daha mürəkkəb bir yolun başlanğıcıdır.
Bu gün ali məktəbə daxil olan gəncin qarşısında dörd il, bəzən daha çox davam edən bir təhsil prosesi dayanır. Bu müddətdə o, yalnız imtahanlardan keçməyəcək. Həyatın öz imtahanları ilə də qarşılaşacaq.
Universitet həyatı kənardan göründüyü qədər asan deyil.
Tələbənin yol xərcləri var, kirayə problemi ola bilər, yemək və gündəlik xərcləri var, dərs vəsaitlərinə ehtiyacı yaranır. Paytaxtda oxuyan bölgə gənci üçün bu məsələ daha da ağırlaşa bilir. Valideynin imkanları məhduddursa, tələbənin üzərinə əlavə yük düşür.
Nəticədə gənc bir tərəfdən təhsil almağa, digər tərəfdən maddi problemləri həll etməyə çalışır.
Elə tələbələr var ki, dərsdən sonra işləməli olur. Bu isə onların təhsilinə, istirahətinə və şəxsi inkişafına təsir göstərir. Gəncin enerjisinin böyük hissəsi həyatını davam etdirməyə sərf olunursa, ondan yüksək akademik nəticə və geniş dünyagörüşü gözləmək nə dərəcədə realdır?
Digər mühüm məsələ təhsilin keyfiyyətidir.
Universitet yalnız diplom verən müəssisə olmamalıdır. Universitet gəncə düşünməyi, araşdırmağı, sual verməyi, müasir texnologiyalardan istifadə etməyi, komanda ilə işləməyi və ən əsası, öz ixtisası üzrə real problemləri həll etməyi öyrətməlidir.
Çünki əmək bazarı diplomdan daha çox bacarıq tələb edir.
Bu gün universiteti bitirən gənc iş üçün müraciət edir. İşəgötürən isə ondan təcrübə, dil bilikləri, kompüter bacarıqları, kommunikasiya qabiliyyəti və konkret peşə vərdişləri tələb edir.
Gənc haqlı olaraq soruşur.
Təcrübəni haradan qazanım?
Əgər işəgötürən təcrübəsiz məzunu işə götürmürsə, həmin gənc təcrübəni harada əldə etməlidir?
Burada təhsil sistemi ilə əmək bazarı arasında ciddi bir əlaqəyə ehtiyac yaranır. Universitet tələbəyə nəzəri bilik verməklə kifayətlənməməli, onu gələcək əmək həyatına da hazırlamalıdır.
Tələbə dörd il ərzində yalnız mühazirə dinləməməlidir. O, istehsalatda, şirkətlərdə, dövlət qurumlarında, laboratoriyalarda, media və digər peşə mühitlərində öz ixtisasını sınamalıdır.
Tələbə universiteti bitirəndə ilk dəfə iş mühiti ilə tanış olmamalıdır.
Başqa bir problem isə ixtisas seçimidir.
Gənc bəzən öz istedadına və marağına uyğun deyil, yalnız yüksək bal topladığı üçün müəyyən ixtisasa qəbul olur. Bəzən valideynin arzusu övladın seçiminə çevrilir. Bir müddət sonra isə gənc oxuduğu ixtisasın ona uyğun olmadığını anlayır.
Dörd il sonra əlində diplom olur, amma ürəyində peşə sevgisi olmur.
Bu, təkcə tələbənin problemi deyil. Bu, cəmiyyətin problemidir.
Çünki yanlış ixtisas seçimi həm insanın illərini, həm ailənin maddi imkanlarını, həm də ölkənin insan kapitalını itirir.
Biz gənclərə yalnız “universitetə qəbul oldun” deməməliyik.
Onlara “nə öyrənəcəksən, hansı bacarıqları qazanacaqsan və məzun olduqdan sonra harada işləyə biləcəksən” suallarının cavabını da verməliyik.
Tələbənin gələcəyini yalnız diplom müəyyən etməməlidir.
Əmək bazarında real rəqabət var. Bu rəqabətdə qalib gəlmək üçün gəncin biliklə yanaşı bacarığı, təcrübəsi və özünü inkişaf etdirmək iradəsi olmalıdır.
Amma bütün məsuliyyəti də gəncin üzərinə atmaq doğru deyil.
Universitetlərin, dövlətin və işəgötürənlərin də məsuliyyəti var.
Universitet əmək bazarını görməlidir. İşəgötürən gəncə ilk fürsəti verməlidir. Dövlət isə təhsil ilə məşğulluq arasında daha güclü mexanizmlər yaratmalıdır.
Tələbəlik yalnız auditoriyada keçən illər olmamalıdır.
Bu illər gəncin şəxsiyyət kimi formalaşdığı, peşə qazandığı və həyata hazırlaşdığı dövr olmalıdır.
Bu gün universitetə qəbul olan hər bir gəncin sevincini bölüşürəm. Amma həmin gənclərə bir məsələni də demək istəyirəm.
Diplom məqsəd deyil.
Diplom bir qapıdır.
O qapıdan keçəndən sonra isə əsl həyat başlayır.
Biz gənclərimizi yalnız tələbə olmağa deyil, müstəqil həyata hazırlaşdırmalıyıq.
Çünki əsas məsələ universitetə qəbul olmaq deyil.
Əsas məsələ universiteti bitirəndə cəmiyyətə nə verə biləcəyini, öz həyatını necə quracağını və qazandığın diplomu real həyata necə çevirəcəyini bilməkdir.
İndi minlərlə gənc universitet yoluna çıxır.
Arzum budur ki, onların yolu yalnız diplomla bitməsin.
Onların yolu peşəyə, əməyə, özünəinamlı gələcəyə və layiqli həyata aparsın.
