Bu mövzu son illər cəmiyyətin ən həssas və ən çox danışılan məsələlərindən birinə çevrilib. Gənclərin ölkəni tərk etməsi artıq tək-tək hadisələr kimi yox, davamlı sosial tendensiya kimi görünür. Bu prosesin arxasında isə yalnız bir səbəb deyil, bir neçə qatlı sosial, iqtisadi və psixoloji amil dayanır.
İlk və ən çox görünən səbəb əmək bazarı ilə bağlıdır. Gənclər universiteti bitirdikdən sonra real həyatda öz yerini tapmaq istəyir. Amma qarşılaşdığı mənzərə çox vaxt gözlədiyi kimi olmur. İş elanları var, amma təcrübə tələbi yüksəkdir. Təcrübə qazanmaq üçün isə sabit imkanlar məhduddur. Bu ziddiyyət gəncin motivasiyasını azaldır və onu alternativ yollar axtarmağa yönləndirir.
Maaş və həyat standartları məsələsi də bu qərarda mühüm rol oynayır. Gənclər yalnız işləmək deyil, həm də normal yaşamaq istəyir. Kirayə, gündəlik xərclər və şəxsi inkişaf üçün imkanlar hesablandıqda, bir çox hallarda balans pozulur. Xaricdə isə daha stabil maaş sistemi və proqnozlaşdırıla bilən həyat modeli gənclər üçün cəlbedici görünür.
Təhsil amili ayrıca qeyd olunmalıdır. Xarici universitetlər təkcə diplom vermir, həm də fərqli düşüncə tərzi, praktiki yanaşma və qlobal əlaqələr təklif edir. Bu, gəncin gələcək planlarını daha konkret qurmasına imkan yaradır. Yerli sistemdə isə bəzən nəzəri biliklərlə real bazar tələbi arasında boşluq yaranır.
Sosial mühit də az təsir etmir. Gənc özünü ifadə etmək, fərdi qərarlar vermək və öz yolunu seçmək istəyir. Əgər bu prosesdə dəstək, etimad və inkişaf üçün geniş mühit yoxdursa, insan özünü məhdudlaşmış hiss edir. Bu hiss zamanla qərara çevrilir.
Statistik baxış da bu tendensiyanı təsdiqləyir. Son illərdə xaricdə təhsil alan və işləyən gənclərin sayı artıb, geri dönüş isə eyni tempdə deyil. Bu isə artıq fərdi seçimlərdən çıxıb ümumi sosial göstəriciyə çevrilib.
Əslində bu proses “getmək istəyi” deyil, “qalmaq üçün səbəb tapmamaq” halına daha çox bənzəyir. Gənclər müqayisə edir, seçim edir və öz gələcəyini daha aydın gördüyü istiqamətə yönəlir.
Əgər bu tendensiyanın qarşısını almaq istənilirsə, təkcə çağırışlar kifayət etmir. Sistemli dəyişiklik, real imkanlar və gəncə inam verən mühit formalaşmalıdır. Yalnız bu halda seçimlər dəyişə bilər.
