İLKİNxeber.az informasiya agentliyinin araşdırması: Azərbaycanda boşanma dalğası ailə institutunu sarsıdır

Azərbaycanda son illərdə ailə institutunda müşahidə olunan boşanma göstəriciləri artıq təkcə statistik rəqəm deyil, ciddi sosial və demoqrafik problem kimi qiymətləndirilir. Rəsmi mənzərə göstərir ki, bağlanan nikahların bir hissəsi uzunömürlü olmur və ailə modeli getdikcə daha kövrək xarakter alır.
Son illərin statistik dinamikası boşanmaların sabit şəkildə yüksək səviyyədə qaldığını ortaya qoyur. Minlərlə ailə hər il məhkəmə qərarı ilə dağılır və bu proses təkcə yeni qurulan ailələri deyil, uzun illər davam edən nikahları da əhatə edir. Ən diqqətçəkən məqam isə boşanmaların yalnız erkən evliliklərdə deyil, 10 ildən artıq davam edən münasibətlərdə də geniş yayılmasıdır.
İLKİNxeber.az informasiya agentliyinin araşdırmasına görə, bu tendensiya artıq təsadüfi hallar kimi deyil, sistemli sosial problem kimi formalaşır.
Rəqəmlər göstərir ki, boşanmaların əhəmiyyətli hissəsi 10–19 il davam edən nikahlarda baş verir. 20 il və daha uzun müddətli evliliklərin belə bu prosesdən kənarda qalmaması ailə institutunun dayanıqlığı ilə bağlı sualları daha da artırır. Şəhər mühitində, xüsusilə paytaxt Bakıda boşanma göstəriciləri daha yüksək səviyyədə qeydə alınır ki, bu da urban həyat tərzinin təsiri kimi qiymətləndirilir.
Boşanmaların artım səbəbləri bir neçə əsas istiqamət üzrə qruplaşdırılır. İlk növbədə iqtisadi təzyiqlər ön plana çıxır. Gəlir və xərclər arasındakı balanssızlıq ailə daxilində davamlı gərginlik yaradır və bu gərginlik zamanla emosional uzaqlaşmaya çevrilir.
İkinci mühüm amil kommunikasiya böhranıdır. Bir çox ailədə problemlərin açıq şəkildə müzakirə olunmaması, dialoqun zəifləməsi və emosional məsafənin artması münasibətlərin dağılmasına zəmin yaradır. Problemlər danışılmadıqca yığılır və nəticədə ciddi konfliktlərə çevrilir.
Üçüncü istiqamət sosial dəyişikliklər və artan gözləntilərlə bağlıdır. Müasir dövrdə fərdi tələblər yüksəlib, kompromis mədəniyyəti isə zəifləyib. Sosial şəbəkələrin yaratdığı ideal həyat görüntüsü real ailə münasibətləri ilə müqayisə edilərək narazılıqları daha da artırır.
Digər mühüm faktor isə hazırlıqsız nikahlardır. Bir çox evlilik emosional qərarlar əsasında, kifayət qədər psixoloji və sosial hazırlıq olmadan qurulur. Bu isə kiçik problemlərin belə böyüyərək ailə böhranına çevrilməsinə səbəb olur.
İLKİNxeber.az informasiya agentliyinin araşdırmasına görə, boşanma artıq yalnız iki insan arasında baş verən şəxsi qərar kimi qiymətləndirilə bilməz. Bu proses demoqrafik göstəricilərə, uşaq psixologiyasına, sosial sabitliyə və gələcək nəsillərin formalaşmasına birbaşa təsir göstərir.
Ən narahatedici məqamlardan biri boşanmanın cəmiyyətdə tədricən “adi hal” kimi qəbul olunmasıdır. Bu normallaşma ailə institutunun sosial çəkisini zəiflədir və uzunmüddətli perspektivdə yeni sosial risklər yaradır.
Mövcud tendensiya davam edərsə, ekspertlərin qiymətləndirməsinə görə, ailə institutunun dayanıqlığı daha ciddi sınaqlarla üzləşə bilər. Problemin həlli yalnız hüquqi mexanizmlərlə məhdudlaşmır. Buraya iqtisadi dəstək, psixoloji xidmətlərin genişləndirilməsi və ailə dəyərlərinin gücləndirilməsi kimi kompleks yanaşma daxildir.