İşıq, qaz və internet xərcləri hər bir ailənin aylıq büdcəsində yer alan əsas ödənişlərdəndir. Bu xidmətlərdən istifadə etməmək demək olar ki, mümkün deyil. Buna görə də onların qiymətindəki dəyişiklik ailənin ümumi xərclərinə birbaşa təsir göstərir.
“ilkinxeber.az” informasiya agentliyi elektrik enerjisi, təbii qaz və internet üzrə mövcud tarifləri rəsmi statistik göstəricilərlə müqayisə edib və bu xərclərin müxtəlif gəlir səviyyələrində ailə büdcəsinə təsirini hesablayıb.
Hazırda əhali üçün elektrik enerjisinin aylıq istehlakının 200 kilovat-saatadək olan hissəsi 8,4 qəpik, 200–300 kilovat-saat aralığı 10 qəpik, 300 kilovat-saatdan yuxarı hissəsi isə 15 qəpiklə hesablanır. Bundan əlavə, əhali üçün aylıq 1 manat sabit tarif tətbiq edilir.
Məsələn, ay ərzində 300 kilovat-saat elektrik enerjisi istifadə edən abonentin enerji haqqı 26,80 manat, sabit tariflə birlikdə ümumi ödənişi 27,80 manat olur.
Təbii qaz üzrə tariflər də istehlak həcmindən asılı olaraq dəyişir. İllik 1200 kubmetrədək qazın 1 kubmetri 12,5 qəpik, 1200–2500 kubmetr aralığında 22 qəpik, 2500 kubmetrdən yuxarı hissədə isə 30 qəpikdir. Əhali üçün burada da aylıq 1 manat sabit tarif tətbiq edilir.
Ay ərzində orta hesabla 150 kubmetr qaz istifadə edən ailənin illik istehlakı 1800 kubmetr təşkil edir. Bu halda ilk 1200 kubmetr 12,5 qəpikdən, növbəti 600 kubmetr isə 22 qəpikdən hesablanır. İllik ödəniş sabit tarif də nəzərə alınmaqla 294 manat edir. Bu, aylıq orta hesabla 24,50 manat deməkdir.
Lakin bu rəqəm bütün aylar üçün eyni ödəniş anlamına gəlmir. Qış mövsümündə qaz istehlakı yüksəldiyi üçün faktiki aylıq xərc də arta bilər.
Üçüncü xərc internetdir. Azərbaycanda internet üçün vahid tarif mövcud deyil və qiymətlər provayderlərə və seçilən paketə görə dəyişir.
Məsələn, “Aztelekom”un təqdim etdiyi tariflərdə 100 Mbit/s internet aylıq 25 manat, 150 Mbit/s 30 manat, 250 Mbit/s 36 manat, 500 Mbit/s 40 manat, 1000 Mbit/s isə 49 manatdır.
Beləliklə, nümunə kimi 300 kilovat-saat elektrik enerjisi, ayda orta hesabla 150 kubmetr qaz və 100 Mbit/s internet götürdükdə ailənin bu üç xidmət üzrə aylıq xərci təxminən 77 manat təşkil edir.
İllik hesablamada isə bu məbləğ 924 manata çatır.
Bu rəqəmə su və kanalizasiya, məişət tullantılarının daşınması, istilik, mobil rabitə və digər ödənişlər daxil deyil.
İndi əsas məsələ bu məbləğin ailə gəlirindəki payıdır.
2026-cı il üçün ölkə üzrə yaşayış minimumu 300 manat, əmək qabiliyyətli əhali üçün yaşayış minimumu 317 manat müəyyən edilib. Minimum aylıq əməkhaqqı isə 400 manatdır.
77 manatlıq aylıq elektrik, qaz və internet xərci 400 manatlıq minimum əməkhaqqının 19,25 faizinə bərabərdir.
Yəni minimum əməkhaqqı alan şəxsin gəlirinin təxminən beşdə biri yalnız bu üç xidmətin ödənilməsinə gedə bilər.
Müqayisə üçün, Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, 2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında ölkədə orta aylıq nominal əməkhaqqı 1176,7 manat olub.
Eyni 77 manatlıq xərc orta əməkhaqqı ilə müqayisədə gəlirin təxminən 6,5 faizini təşkil edir.
Bu iki göstərici arasındakı fərq kommunal xərclərin gəlir səviyyəsindən asılı olaraq ailə büdcəsinə fərqli təsir etdiyini göstərir.
Burada bir məqamı da nəzərə almaq lazımdır. Ölkə üzrə orta əməkhaqqı bütün vətəndaşların aldığı maaş demək deyil. Bu, müxtəlif sahələr üzrə əməkhaqlarının ümumi orta göstəricisidir. Buna görə kommunal xərclərin ağırlığını yalnız orta əməkhaqqı ilə müqayisə etmək aşağı gəlirli ailələrin vəziyyətini tam əks etdirmir.
Elektrik və qaz üzrə istehlak həcmi də yekun məbləğə birbaşa təsir göstərir. Ailə daha çox elektrik enerjisi və qaz istifadə etdikcə yüksək tarif pilləsinə keçə bilər.
Bu xüsusilə qış aylarında əhəmiyyətlidir. Soyuq havalarda qaz və elektrik istehlakının artması aylıq ödənişi yüksəldə bilər. Beləliklə, illik orta göstərici ilə konkret qış ayının faktiki ödənişi arasında ciddi fərq yarana bilər.
İnternetdə isə seçim başqa formada özünü göstərir. Daha yüksək sürət daha yüksək aylıq ödəniş tələb edir. 100 Mbit/s paketə görə illik ödəniş 300 manat olduğu halda, 500 Mbit/s paket üçün bu rəqəm 480 manata, 1000 Mbit/s üçün 588 manata çatır.
İnternetin ailə büdcəsindəki rolu da dəyişib. Təhsil, məsafədən iş, elektron dövlət xidmətləri, bank əməliyyatları və informasiya əldə etmək üçün internetdən istifadə geniş yayıldığından bu xərc bir çox ailələr üçün artıq seçim xarakterli deyil.
Araşdırma zamanı aparılan hesablamalar göstərir ki, kommunal xidmətlərin qiymətini yalnız aylıq ödəniş kimi qiymətləndirmək düzgün mənzərə yaratmır. İllik xərc və həmin məbləğin ailənin gəlirindəki payı daha əhəmiyyətli göstəricidir.
Məsələn, 77 manatlıq aylıq xərc il ərzində 924 manat edir. Minimum əməkhaqqı ilə yaşayan şəxs üçün bu məbləğ illik gəlirin əhəmiyyətli hissəsidir. Daha yüksək gəlir əldə edən ailədə isə eyni məbləğin büdcədəki payı nisbətən aşağı olur.
Burada kommunal xərclərlə bağlı əsas məsələ ortaya çıxır. Eyni tarif bütün vətəndaşlara tətbiq olunsa da, onun yaratdığı maliyyə yükü bütün ailələr üçün eyni deyil.
Ailənin gəliri, üzvlərinin sayı, yaşayış sahəsi, enerji sərfiyyatı və seçilən internet paketi yekun xərci dəyişir.
Bu səbəbdən kommunal xidmətlərin əhali üçün əlçatanlığını qiymətləndirərkən üç göstəriciyə birlikdə baxmaq lazımdır: tarif, faktiki istehlak və gəlir.
“ilkinxeber.az”ın hesablamaları göstərir ki, işıq, qaz və internet üzrə aylıq ödənişlər ayrı-ayrılıqda böyük məbləğ kimi görünməyə bilər. Lakin bu xərclər birləşdirildikdə və ailənin real gəliri ilə müqayisə edildikdə onların büdcədəki payı daha aydın görünür.
Kommunal xərclərlə bağlı müzakirənin əsasını da məhz bu rəqəmlər təşkil edir.
