İlkin Şakiroğlu yazır – 17 yaşında bir qızın sığınacağa qaçması bizə nə deyir?

Bir qız düşünün…
Hələ həyatının başlanğıcındadır. Qarşısında məktəb, universitet, peşə, arzular, sevdiyi həyat və qurmaq istədiyi gələcək var. Amma onun yerinə başqaları qərar verir. Kimlə evlənəcəyinə, nə vaxt evdən gedəcəyinə, necə yaşayacağına başqaları hökm edir.
Və bir gün həmin qız öz evindən qaçıb sığınacağa üz tutur.
Bu yaxınlarda məcburi evləndirilmək istənilən 17 yaşlı qızın sığınacağa müraciət etməsi cəmiyyətdə ciddi suallar doğurmalıdır. Çünki burada söhbət sadəcə bir ailə mübahisəsindən getmir. Söhbət bir insanın iradəsinin, azadlığının və gələcəyinin əlindən alınmasından gedir.
17 yaşlı qızın sığınacağa qaçması əslində bir fəryaddır.
O qız demək istəyir ki, “Mənim həyatıma mən qərar vermək istəyirəm”.
Biz isə bəzən bu cümləni eşitmək əvəzinə “ailə məsələsidir”, “valideyn daha yaxşı bilir”, “el adəti belədir” deyərək məsuliyyətdən yayınırıq.
Xeyr.
Uşağın taleyi “el nə deyər” düşüncəsinə qurban verilə bilməz.
Erkən evlilik yalnız toy məclisi deyil. Bu, çox zaman qız uşağının təhsilindən uzaqlaşdırılması, iqtisadi asılı vəziyyətə salınması, psixoloji təzyiq altında yaşaması və öz gələcəyini seçmək imkanının məhdudlaşdırılması deməkdir.
Ən ağrılı məqam isə budur ki, bəzi ailələr bunu “qızımızın gələcəyini düşünürük” adı ilə edirlər.
Halbuki bir qızın gələcəyini düşünmək onun gələcəyini əlindən almaq deyil.
Onun oxumasına şərait yaratmaqdır.
Peşə sahibi olmasına imkan verməkdir.
Öz ayaqları üzərində dayanmasını təmin etməkdir.
Seçim hüququnu qorumaqdır.
Azərbaycan qanunvericiliyində nikah yaşı 18 müəyyən edilib. 2025-ci il iyulun 1-dən qüvvəyə minən dəyişikliklərlə yetkinlik yaşına çatmayan şəxsin erkən evliliyə məcbur edilməsi, 16 yaşına çatmayan şəxsin erkən evliliyinin təşkili və bu məqsədlə müxtəlif mərasimlərin keçirilməsi ilə bağlı məsuliyyət mexanizmləri də sərtləşdirilib.
Deməli, məsələ artıq yalnız mənəvi və sosial problem deyil. Bu, hüquqi məsuliyyət doğuran əməldir.
Amma qanun təkbaşına kifayət etmir.
Çünki qız uşağı polisə, sosial xidmətə və ya sığınacağa çatana qədər bəzən illərlə təzyiq altında yaşayır.
Ona görə də məktəb müəlliminin, qonşunun, qohumun, sosial işçinin, hüquq-mühafizə əməkdaşının və bütövlükdə cəmiyyətin məsuliyyəti var.
Bir qız “məni evləndirmək istəyirlər” deyirsə, ona “ailəndir, özləri bilər” demək olmaz.
Onu dinləmək lazımdır.
Onu qorumaq lazımdır.
Onun yanında dayanmaq lazımdır.
Çünki bu gün sığınacağa qaçan 17 yaşlı qızın hekayəsi sabah başqa bir qızın həyatında təkrarlana bilər.
Mən hesab edirəm ki, erkən və məcburi evliliklə mübarizə yalnız qanunların sərtləşdirilməsi ilə məhdudlaşmamalıdır. Maarifləndirmə ailədən başlamalıdır. Qız uşağının hüququnun “ailəyə qarşı çıxmaq” olmadığı izah edilməlidir.
Əksinə, qızın öz həyatına sahib çıxması sağlam cəmiyyətin göstəricisidir.
Bir qızın toyuna deyil, gələcəyinə sevinməyi öyrənməliyik.
Onun gəlinlik paltarına deyil, diplomuna, peşəsinə, azad seçimlərinə, öz ayaqları üzərində dayanmasına dəyər verməliyik.
Çünki qız uşağı ailənin yükü deyil.
O, gələcəyin qadınıdır.
Və heç kimin onun gələcəyini zorla yazmağa haqqı yoxdur.