Bir dəfə hardasa belə bir cümlə oxudum: “Hər insanın xarakteri onun taleyidir.”
O vaxt bu cümlənin üzərində çox dayanmadım. Zaman keçir, insan bəzi sözlərin mənasını daha yaxşı anlayır. İndi bu fikrə qayıdanda düşünürəm ki, insanın həyatını anlamaq üçün bəzən onun xarakterinə baxmaq kifayətdir.
Çünki xarakter insanın sadəcə necə biri olduğunu göstərmir. Onun verdiyi qərarlara, insanlarla münasibətinə, qarşısına çıxan hadisələrə münasibətinə də təsir edir.
Sakit insanla hər şeyə əsəbiləşən insan eyni vəziyyətdə eyni qərarı vermir. Səbirli insanla tələsik qərar verən insanın yolu da eyni olmur.
Seçimlər fərqlənir, nəticələr də dəyişir.
Məsələn, əsəbi bir insanı düşünək. Kiçik bir sözə görə münasibəti korlayır, ağır danışır, sonra peşman olur. Amma dediyi söz artıq geri qayıtmır. İllər keçir, həmin insan həyatında olmur və o, “kaş belə etməzdim” deyə düşünür.
Elə insan da var ki, hər şeyi içinə atır. Haqsızlıqla qarşılaşanda danışmır, özünü müdafiə etmir. Zaman keçdikcə ətrafındakılar onun susmağını razılıq kimi qəbul etməyə başlayırlar.
Bir müddət sonra isə həmin insan özünü dəyərsiz hiss edir.
Halbuki onun həyatındakı bu vəziyyətin yaranmasında xarakterinin də payı var.
Təkəbbürlü insan ətrafındakıları özü uzaqlaşdırır. Çünki heç kim daim özünü kiçik hiss etdiyi bir münasibətdə qalmaq istəmir.
Kinli insan isə keçmişdən ayrıla bilmir. Hadisə bitir, insanlar öz həyatına davam edir, amma o, yaşananları içində daşımağa davam edir.
Qısqanc insan başqasının uğuruna sevinə bilmir. Beləliklə, başqasının həyatına baxmaqdan öz həyatını yaşamağa vaxt tapmır.
Xarakterin qəribə tərəfi də budur. İnsan onu özü ilə hər yerə aparır.
İşində də.
Ailəsində də.
Dostluqlarında da.
Pul qazandıqda da, itirdikdə də.
Vəzifədə olanda da, heç kimin onu tanımadığı vaxt da.
Ona görə insanın xarakterini yalnız rahat günlərdə qiymətləndirmək olmaz. Çətinlik qarşısında necə davrandığı çox şeyi göstərir.
Sənə qarşı haqsızlıq ediləndə necə davranırsan?
Səndən zəif olan insanla necə danışırsan?
Başqasının uğurunu görəndə nə hiss edirsən?
Sənə heç bir faydası olmayan insana münasibətin necədir?
Səhv etdiyini qəbul edə bilirsənmi?
Bütün bunlar insanın xarakterindən xəbər verir.
Və xarakter yavaş-yavaş insanın taleyinə çevrilir.
İnsan “niyə mənim həyatım belə oldu?” deyə soruşanda bəzən cavabı çox uzaqda axtarır. Halbuki cavab öz davranışlarında, verdiyi qərarlarda, insanlara münasibətində ola bilər.
Əlbəttə, insanın seçə bilmədiyi şeylər də var. Harada doğulacağını, hansı ailədə böyüyəcəyini, həyatında hansı sınaqlardan keçəcəyini hər zaman özü müəyyən etmir.
Amma qarşılaşdığı sınaqdan sonra necə bir insan olaraq qalacağı artıq onun xarakterindən çox asılıdır.
Biri çətinlik çəkir və sərtləşir.
Biri eyni çətinlikdən keçir və daha mərhəmətli olur.
Biri xəyanət görür və hamıya düşmən kəsilir.
Biri xəyanətdən sonra sadəcə daha diqqətli olmağı öyrənir.
Hadisə eyni ola bilər, amma insanın verdiyi cavab fərqlidir.
Fərqi isə çox vaxt xarakter yaradır.
Ona görə “taleyim belədir” demək mənə bir az asan cavab kimi gəlir.
Çünki insan öz xarakterinə baxmadan taleyini müzakirə edəndə məsələnin bir tərəfini görməzdən gəlir.
Bəlkə də bəzi şeyləri dəyişmək üçün əvvəlcə özümüzü dəyişməliyik.
Əsəbimizi.
Qürurumuzu.
Kinimizi.
Qorxumuzu.
İnsanlara münasibətimizi.
Çünki xarakter dəyişmədikcə seçimlər də çox vaxt dəyişmir. Seçimlər dəyişməyəndə isə həyatın nəticələri də əvvəlkindən çox fərqlənmir.
Mənə görə insanın özünə verə biləcəyi ən ciddi suallardan biri budur:
“Mənim xarakterim məni hansı həyata aparır?”
Bu suala dürüst cavab vermək asan deyil.
Amma bəlkə də lazımdır.
Çünki insan taleyini hər zaman seçə bilmir. Qarşısına çıxan hər hadisəni də dəyişə bilmir.
Amma həmin hadisələrin içində necə davranacağını seçə bilər.
Elə buna görə də illər əvvəl oxuduğum o cümlə indi mənə daha mənalı görünür:
Hər insanın xarakteri onun taleyidir.
Bəlkə də insanın taleyi uzaqlarda yazılmır.
Onun gündəlik davranışlarında, insanlara münasibətində, verdiyi qərarlarda, bağışladıqlarında və bağışlamadıqlarında yavaş-yavaş formalaşır.
İnsan necədirsə, həyatının bir hissəsini də elə qurur.
Və bir gün geriyə baxanda anlayır ki, taleyinin bəzi səhifələrini özü yazıb.
