“ilkinxeber.az” informasiya agentliyi mövzu ilə bağlı elmi araşdırmaları nəzərdən keçirib.
Səhər yeməyi günün ilk qida qəbulu olduğuna görə uzun müddət qidalanma mütəxəssisləri tərəfindən sağlam rasionun mühüm hissəsi hesab edilib. Lakin müasir elmi araşdırmalar göstərir ki, məsələ yalnız səhər yeməyinin yeyilib-yeyilməməsi ilə məhdudlaşmır. İnsanın gün ərzində qəbul etdiyi ümumi qida, yuxu rejimi, fiziki aktivlik və qidalanma keyfiyyəti də mühüm rol oynayır.
Bununla belə, səhər yeməyini mütəmadi olaraq ötürən insanlarla bağlı aparılan çoxsaylı müşahidə araşdırmalarında artıq çəki, piylənmə və metabolik problemlərlə əlaqə müşahidə olunub. 2020-ci ildə dərc edilən sistematik icmal və meta-analizdə 45 müşahidə araşdırmasının nəticələri təhlil edilib və səhər yeməyindən daha az istifadə edən şəxslərdə artıq çəki və piylənmə ilə əlaqənin daha yüksək olduğu bildirilib.
2025-ci ildə yayımlanan daha geniş sistematik icmalda isə 2010–2025-ci illər arasında aparılmış 66 araşdırma nəzərdən keçirilib. Müəlliflər səhər yeməyindən imtinanın piylənmə, metabolik pozuntular və digər sağlamlıq göstəriciləri ilə əlaqəsini araşdırıblar. Bununla yanaşı, bu əlaqələrin səbəb-nəticə münasibəti kimi qəbul edilməməsinin vacibliyi vurğulanır.
Metabolik sağlamlıq baxımından da diqqətçəkən nəticələr var. 2025-ci ildə aparılmış sistematik icmal və meta-analizdə səhər yeməyini ötürmə ilə metabolik sindrom, qarın piylənməsi, yüksək arterial təzyiq, hiperlipidemiya və yüksək qan şəkəri arasında statistik əlaqə müəyyən edilib.
Ürək-damar sistemi ilə bağlı nəticələr isə daha ehtiyatlı şərh edilməlidir. Prospektiv araşdırmaların əvvəlki meta-analizlərində müntəzəm olaraq səhər yeməyini ötürən insanlarda ürək-damar xəstəlikləri ilə bağlı daha yüksək risk müşahidə edilsə də, tədqiqat müəllifləri həyat tərzi və digər amillərin nəticələrə təsir göstərə biləcəyini qeyd ediblər.
Digər tərəfdən, səhər yeməyindən imtinanın avtomatik olaraq kökəlməyə səbəb olduğunu demək də düzgün deyil. Randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqatların meta-analizində səhər yeməyini ötürən iştirakçılarda orta hesabla cüzi çəki azalması müşahidə olunub. Lakin həmin araşdırmalarda LDL xolesterinin yüksəlməsi də qeydə alınıb.
Bu nəticələr göstərir ki, səhər yeməyi məsələsinə “mütləq yemək lazımdır” və ya “heç vaxt yeməmək olar” kimi yanaşmaq elmi baxımdan sadələşdirilmiş yanaşmadır. Əsas məsələ insanın ümumi qidalanma rejiminin balanslı olmasıdır.
Xüsusilə səhər yeməyini buraxdıqdan sonra gün ərzində həddindən artıq yemək, şirin və yüksək kalorili qidalara üstünlük vermək, qidalanma rejiminin pozulması kimi hallar yaranırsa, bu vərdiş uzunmüddətli sağlamlıq baxımından arzuolunmaz ola bilər.
Nəticə etibarilə, səhər yeməyindən imtinanın təsiri insandan insana dəyişə bilər. Elmi məlumatlar səhər yeməyini ötürmə ilə bir sıra metabolik və ürək-damar göstəriciləri arasında əlaqələrin olduğunu göstərir, lakin bu əlaqələrin hamısının birbaşa səbəb-nəticə olduğunu təsdiqləmək üçün daha uzunmüddətli və keyfiyyətli tədqiqatlara ehtiyac var. Sağlam qidalanmada əsas diqqət gün ərzində qəbul edilən qidaların keyfiyyətinə, miqdarına və ümumi həyat tərzinə yönəlməlidir.
“ilkinxeber.az” informasiya agentliyi sağlamlıq mövzularında elmi mənbələrə əsaslanan araşdırmaları davam etdirəcək.
