Mənə elə gəlir ki, biz kitab oxumağı birdən-birə unutmadıq. Kitabdan yavaş-yavaş uzaqlaşdıq. Əvvəl bir neçə səhifə az oxuduq, sonra bir neçə gün kitabı əlimizə almadıq. Sonra telefon gəldi həyatımıza. Telefon isə bizdən vaxt istəmədi. Vaxtımızı özü götürdü.
İndi adamın əlində telefon var, amma fikri yoxdur.
Səhər gözümüzü açan kimi telefona baxırıq. Kim nə yazıb, kim nə paylaşdı, kim harada oldu, hansı videoya neçə adam baxdı… Gün ərzində yüzlərlə informasiya qəbul edirik. Axşam isə başımız dolu, içimiz boş qalır.
Kitab başqa şeydir.
Kitab səni tələsdirmir. Qarşına bir dünya qoyur və deyir ki, otur, bax, düşün.
Bəlkə də elə buna görə kitabdan qaçırıq.
Çünki düşünmək adamdan zəhmət istəyir.
Sosial şəbəkədə sənə hər şey hazır verilir. Bir cümlə, bir video, bir fikir, bir hökm. Oxumağa, araşdırmağa, müqayisə etməyə ehtiyac qalmır. Kimsə sənin əvəzinə düşünür və sən də onun fikrini öz fikrin hesab edirsən.
Bunun təhlükəsi böyükdür.
Kitab oxumayan insanı idarə etmək daha asandır. Çünki oxuyan adam sual verir. Sual verən adam isə hər deyilənə inanmır.
Mən uşaqlara baxanda daha çox narahat oluram. Onların əlində kitab əvəzinə telefon görürük. Amma günahı yalnız uşaqlarda axtarmaq da düzgün deyil.
Uşaq evdə nə görürsə, onu götürür.
Valideyn axşam divanda oturub saatlarla telefona baxırsa, sonra uşağına “get kitab oxu” deməyin bir mənası qalmır. Uşağa kitabı sözlə sevdirmək mümkün deyil. Kitabı əvvəlcə həyatımızda göstərməliyik.
Məktəb də bu məsələdə təkcə qiymət verən yer olmamalıdır. Uşağa kitab oxutdurub sonra ondan müəllifin adını, əsərin tarixini soruşmaq kitab sevgisi yaratmır.
Uşaqdan soruşmaq lazımdır:
“Sən bu kitabı oxuyanda nə hiss etdin?”
“Qəhrəmanın yerində olsaydın, nə edərdin?”
“Bu əsərdə sənə nə toxundu?”
Kitab belə oxunur.
Kitabın insan həyatında yerini itirməsinin başqa bir səbəbi də var. Biz çox tələsirik. Hər şey tez olsun istəyirik. Tez xəbər, tez cavab, tez nəticə.
Amma kitab tələsmir.
Bir insanın düşüncəsini dəyişmək üçün bəzən bir kitabın yüzlərlə səhifəsi lazım olur.
Məncə, kitab oxumaq vərdişini geri qaytarmaq üçün böyük kampaniyalardan əvvəl evlərimizə baxmalıyıq.
Evdə neçə kitab var?
Sonuncu dəfə nə vaxt kitab oxumuşuq?
Övladımız bizi kitab oxuyarkən nə vaxt görüb?
Bəlkə də məsələ kitabların bahalı olmasında deyil. Bəlkə problem kitab almağa pul tapmamaqda da deyil.
Problem ondadır ki, kitaba ayırmağa vaxtımız yoxdur.
Amma telefonda saatlarla vaxt keçiririk.
Deməli, vaxtımız yoxdur demək bir az bəhanəyə oxşayır.
Sadəcə seçimimizi dəyişmişik.
Kitabı əlimizdən yerə qoyub telefonu əlimizə götürmüşük.
İndi seçim yenə bizimdir.
Bir axşam telefonu kənara qoyub kitabı əlimizə ala bilərik.
Bəlkə ilk səhifələr çətin olacaq. Bəlkə diqqətimiz dağılacaq. Bəlkə yenə telefona baxmaq istəyəcəyik.
Amma davam etsək, bir müddət sonra anlayacağıq ki, kitab bizdən heç nə almır.
Əksinə, bizə özümüzü qaytarır.
Mənim narahatlığım kitab oxuyanların azalması deyil.
Məni qorxudan odur ki, kitab oxumayan, amma özünü hər şeyi bilən hesab edən insanların sayı artır.
Cəmiyyət üçün təhlükəli olan da elə budur.
Çünki savadsızlıq yalnız oxumağı bacarmamaq deyil.
Bəzən insanın çox şey bilmədən çox əmin danışmasıdır.
Kitab isə insana ilk növbədə bir şeyi öyrədir:
Sən hər şeyi bilmirsən.
Bəlkə də kitabı yenidən sevməyə elə bu etirafdan başlamaq lazımdır.
