İstiot Azərbaycan mətbəxində geniş istifadə olunan məhsullardan biridir. Yeməklərə xüsusi dad və ətir verən bu tərəvəz yalnız kulinariya baxımından deyil, tərkibindəki faydalı maddələrə görə də diqqət çəkir. Acı istiotun əsas aktiv maddəsi kapsaisindir. Məhz bu maddə istiota xarakterik acılıq verir və orqanizmə müxtəlif təsirlər göstərə bilir.
ilkinxeber.az informasiya agentliyinin araşdırmasına görə, kapsaisin antioksidant və iltihabəleyhinə xüsusiyyətləri ilə bağlı elmi araşdırmalarda öyrənilib. Acı istiotun tərkibində C vitamini, karotinoidlər və digər bioloji aktiv maddələr də mövcuddur. Bu maddələr orqanizmin oksidləşdirici stressdən qorunmasına və normal fəaliyyətinin təmin olunmasına kömək edə bilər.
Acı istiotun ürək-damar sistemi ilə əlaqəsi də alimlərin diqqətindədir. Müxtəlif müşahidə xarakterli araşdırmalarda müntəzəm acı istiot istehlakı ilə ürək-damar xəstəlikləri və ümumi ölüm riskinin daha aşağı olması arasında əlaqə müşahidə edilib. Bununla belə, bu nəticələr istiotu dərman kimi qiymətləndirməyə əsas vermir və onun birbaşa olaraq xəstəliklərin qarşısını aldığını sübut etmir.
Kapsaisinin maddələr mübadiləsinə də müəyyən təsir göstərə biləcəyi araşdırılır. Acı qidaların bədəndə istilik yaranmasını və enerji sərfini müəyyən qədər artırması mümkündür. Buna görə kapsaisin artıq çəki və metabolik proseslərlə bağlı elmi tədqiqatlarda xüsusi maraq doğurur. Lakin yalnız istiot yeməklə arıqlamaq mümkün deyil. Sağlam çəki üçün balanslaşdırılmış qidalanma və fiziki aktivlik əsas amillər olaraq qalır.
İstiotun daha bir maraqlı xüsusiyyəti kapsaisinin ağrı hissinə təsiri ilə bağlıdır. Kapsaisin tərkibli bəzi tibbi preparatlardan müəyyən xroniki ağrıların müalicəsində istifadə edilir. Bu maddə ağrı siqnallarının ötürülməsində iştirak edən sinir uclarına təsir göstərir.
Bununla yanaşı, acı istiot hər insan üçün eyni dərəcədə uyğun olmaya bilər. Həddindən artıq istehlak mədə yanması, qarın ağrısı və digər həzm narahatlıqlarına səbəb ola bilər. Xüsusilə mədə-bağırsaq sistemi həssas olan insanların çox miqdarda acı qida qəbul etməsi məsləhət görülmür.
Nəticə etibarilə, istiot düzgün və ölçülü istifadə edildikdə sağlam qidalanmanın faydalı hissəsi ola bilər. Onun tərkibindəki kapsaisin, vitaminlər və antioksidant maddələr orqanizm üçün müəyyən faydalar yarada bilər. Lakin istiotu hər hansı xəstəliyin müalicəsi kimi təqdim etmək elmi baxımdan düzgün deyil.
Əsas məsələ istiotun nə qədər yeyilməsi və insanın ümumi qidalanma rejimidir. Sağlamlıq üçün əsas prinsip isə dəyişmir: müxtəlif və balanslı qidalanma, kifayət qədər hərəkət və məhsulların ölçülü şəkildə istifadəsi.
