Aliment deyildikdə əksər insanların ağlına yalnız boşanmadan sonra uşağın saxlanılması üçün ödənilən vəsait gəlir. Lakin Azərbaycan qanunvericiliyi ər-arvad və keçmiş ər-arvad arasında da müəyyən hallarda aliment öhdəliyinin yarandığını nəzərdə tutur.
ilkinxeber.az informasiya agentliyi xəbər verir ki, Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinə əsasən, ər və arvad bir-birinə maddi cəhətdən dəstək göstərməyə borcludur. Əgər bu yardım göstərilməzsə və tərəflər arasında alimentin ödənilməsi ilə bağlı saziş olmazsa, qanunda nəzərdə tutulan şəxslər məhkəməyə müraciət edərək aliment tələb edə bilərlər.
Qanunvericiliyə əsasən, maddi imkanı olan ər və ya arvaddan aşağıdakı şəxslər aliment tələb etmək hüququna malikdir:
• Əmək qabiliyyəti olmayan və maddi yardıma ehtiyacı olan ər və ya arvad;
• Hamiləlik dövründə və ümumi uşağın doğulduğu gündən etibarən 3 il müddətində arvad;
• Əlilliyi olan ümumi uşağa və ya orqanizmin funksiyalarının 81–100 faiz pozulmasına görə əlilliyi müəyyən edilmiş 18 yaşdan yuxarı ümumi övlada qulluq edən və maddi yardıma ehtiyacı olan ər və ya arvad.
Bu hüquq yalnız nikah dövrü ilə məhdudlaşmır. Boşanmadan sonra da müəyyən hallarda keçmiş ər və ya arvad bir-birindən aliment tələb edə bilər.
Qanuna görə, aşağıdakı şəxslər məhkəmə qaydasında keçmiş həyat yoldaşından aliment tələb etmək hüququna malikdir:
• Hamiləlik dövründə və ümumi uşağın doğulduğu gündən sonrakı 3 il ərzində keçmiş arvad;
• Əlilliyi olan ümumi uşağa və ya 18 yaşına çatana qədər əlilliyi müəyyən edilmiş, hazırda 18 yaşdan yuxarı olan ümumi övlada qulluq edən və maddi yardıma ehtiyacı olan keçmiş ər və ya arvad;
• Nikah pozulana qədər və ya boşanmadan sonra 1 il ərzində əmək qabiliyyətini itirmiş və maddi yardıma ehtiyacı olan keçmiş ər və ya arvad;
• Uzun müddət nikahda olmuş şəxslərdən nikah pozulduqdan sonra 5 il keçməmiş pensiya yaşına çatan və maddi yardıma ehtiyacı olan keçmiş ər və ya arvad.
Alimentin məbləği və ödənilmə qaydası tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə müəyyən edilə bilər. Belə saziş olmadıqda isə alimentin məbləğini məhkəmə tərəflərin ailə və maddi vəziyyətini nəzərə alaraq hər ay ödənilməli sabit pul məbləği şəklində müəyyən edir.
Bununla yanaşı, qanun bütün hallarda aliment ödənilməsini məcburi hesab etmir. Məhkəmə bəzi hallarda şəxsi bu öhdəlikdən tam və ya qismən azad edə, yaxud aliment ödənilməsi müddətini məhdudlaşdıra bilər.
Bu hallar əsasən aşağıdakılardır:
• Maddi yardıma ehtiyacı olan tərəf əmək qabiliyyətini spirtli içkilərdən, narkotik və ya psixotrop maddələrdən istifadə nəticəsində, yaxud qəsdən törətdiyi cinayət səbəbindən itirdikdə;
• Aliment tələb edən şəxs ailədə ləyaqətsiz davranış nümayiş etdirdikdə;
• Nikahın qısa müddət davam etdiyi müəyyən edildikdə.
Qanunvericiliyə əsasən, alimentin məbləği, ödənilmə qaydası və şərtləri barədə bağlanan saziş yazılı formada tərtib olunmalı və notariat qaydasında təsdiqlənməlidir. Notarial qaydada təsdiqlənmiş aliment sazişi icra vərəqəsi qüvvəsinə malik olur və məhkəmə qərarı olmadan da icraya yönəldilə bilər.
