Səhərimizi bir fincan çaysız və ya kofesiz təsəvvür etmək çoxumuz üçün çətindir. Kimi günə tünd çayla başlayır, kimi isə kofenin verdiyi ayıqlığa üstünlük verir. Bəs sağlamlıq baxımından hansı daha yaxşı seçimdir?
ilkinxeber.az informasiya agentliyinin araşdırmasına görə, həm çayın, həm də kofenin tərkibində orqanizm üçün faydalı bioaktiv maddələr var. Lakin onların təsiri içkinin növündən, qəbul edilən miqdardan və insanın fərdi xüsusiyyətlərindən asılıdır.
Çayın faydaları
Çay xüsusilə polifenollar və digər antioksidant birləşmələrlə zəngindir. 2024-cü ildə dərc olunan böyük meta-analizdə 1,95 milyondan çox insanın məlumatları araşdırılıb. Nəticələr göstərib ki, çay qəbul edənlərdə ümumi ölüm və ürək-damar xəstəliklərindən ölüm riski daha aşağı ola bilər. Ən əlverişli nəticələr orta miqdarda, təxminən gündə 1,5-2 fincan çay istehlakı ilə əlaqələndirilib.
Çayın digər üstünlüyü onun kofe miqdarının adətən kofedən aşağı olmasıdır. Bu səbəbdən kofeinə həssas insanlar üçün çay daha rahat seçim ola bilər.
Ancaq çayın da diqqət tələb edən tərəfi var. Çay yeməklə birlikdə qəbul edildikdə bitki mənşəli dəmirin sorulmasını azalda bilər. Xüsusilə dəmir çatışmazlığı riski olan insanlarda çayı yeməkdən ayrı qəbul etmək daha məqsədəuyğundur. Araşdırmalarda yeməklə çay arasında təxminən bir saatlıq fasilənin dəmirin sorulmasına mənfi təsiri azaltdığı göstərilib.
Kofenin faydaları
Kofe yalnız kofeindən ibarət deyil. Onun tərkibində xlorogen turşular və digər bioloji aktiv maddələr də mövcuddur.
Böyük elmi icmallardan birində kofe istehlakının ürək-damar xəstəlikləri, qaraciyər xəstəlikləri, 2-ci tip diabet və bir sıra digər sağlamlıq göstəriciləri ilə daha aşağı risk arasında əlaqəsi araşdırılıb. Xüsusilə gündə təxminən 3-4 fincan səviyyəsində bir sıra müsbət əlaqələr müşahidə olunub. Lakin tədqiqatların böyük hissəsinin müşahidə xarakterli olması səbəbindən bunu kofenin xəstəliklərin qarşısını aldığı kimi qəbul etmək düzgün deyil.
Kofenin ən tanınmış təsiri isə diqqəti və ayıqlığı artırmasıdır. Bu xüsusiyyət onu səhər saatlarında və yorğunluq zamanı məşhur içkiyə çevirib.
Kofenin zərərləri
Əsas problem miqdardır. Kofein həddindən artıq qəbul edildikdə yuxusuzluq, narahatlıq, ürəkdöyünmə, titrəmə və həzm problemləri yarada bilər.
ABŞ Qida və Dərman Administrasiyası sağlam böyüklərin əksəriyyəti üçün gündə 400 milliqrama qədər kofeinin adətən mənfi təsirlərlə əlaqələndirilmədiyini bildirir. Lakin kofeinə həssaslıq insandan insana ciddi şəkildə dəyişir.
Kofein yuxuya da təsir edə bilər. Buna görə günün ikinci yarısında çox miqdarda kofe qəbul etmək yuxu keyfiyyətini pisləşdirə bilər.
Hamiləlik dövründə isə kofein qəbulu ayrıca qiymətləndirilməlidir və qəbul edilən miqdarla bağlı həkim məsləhəti nəzərə alınmalıdır.
Bəs hansı daha yaxşıdır?
Əslində bu sualın hamı üçün eyni cavabı yoxdur.
Əgər insan kofeinə həssasdırsa, yuxu problemi yaşayırsa və ya gün ərzində çoxlu kofein qəbul edirsə, daha az kofeinli çay daha uyğun seçim ola bilər.
Kofeni yaxşı qəbul edən sağlam insan üçün isə şəkər və yüksək kalorili əlavələr olmadan içilən kofe sağlam qidalanmanın bir hissəsi ola bilər.
Burada əsas məsələ içkinin özündən çox qəbul edilən miqdardır. Bir fincan çay və ya kofe ilə başlayan vərdiş gün ərzində çoxlu fincanlara çevrilirsə, fayda ilə risk arasındakı balans dəyişə bilər.
Ən vacib məqam
Çay da, kofe də möcüzəvi dərman deyil. Onları xəstəliklərin qarşısını alan vasitə kimi qəbul etmək düzgün olmaz. Elmi araşdırmalar hər iki içkinin müəyyən miqdarda sağlamlıqla müsbət əlaqələr göstərə bildiyini ortaya qoyur, lakin nəticələr insanın yaşı, qidalanması, həyat tərzi və fərdi sağlamlıq xüsusiyyətlərindən də asılıdır.
Nəticə olaraq, çay daha yüngül və az kofeinli seçim, kofe isə daha güclü stimullaşdırıcı təsirə malik içki kimi qiymətləndirilə bilər.
Sağlam insan üçün əsas prinsip sadədir: hansı içkini seçməyinizdən daha vacibi onu nə qədər və nə vaxt içməyinizdir.
