Çay Azərbaycan süfrəsinin ayrılmaz hissəsidir. Səhər yeməyindən qonaq qəbuluna qədər gündəlik həyatımızın müxtəlif məqamlarında çay içirik. Bəzən isə bu vərdiş o qədər genişlənir ki, gün ərzində neçə stəkan çay içdiyimizi belə hesablamırıq.
ilkinxeber.az informasiya agentliyinin araşdırmasına görə, elmi tədqiqatlar çayın insan orqanizminə həm müsbət, həm də mənfi təsirlərinin ola biləcəyini göstərir. Burada əsas məsələ çayın miqdarı, dəmlənmə gücü, qəbul vaxtı və insanın sağlamlıq vəziyyətidir.
Ürək üçün faydalı ola bilər
Çayın tərkibində flavonoidlər və digər polifenollar kimi bioloji aktiv maddələr var. Bu birləşmələr antioksidant xüsusiyyətləri ilə seçilir.
Geniş meta analizlərdə müntəzəm çay istehlakı ilə ürək damar xəstəlikləri, insult və ümumi ölüm riskinin daha aşağı olması arasında statistik əlaqə müəyyən edilib.
Lakin bu nəticəni düzgün şərh etmək vacibdir. Tədqiqatların böyük hissəsi müşahidə xarakterlidir. Yəni çay içən insanlarda müəyyən xəstəliklərin daha az müşahidə olunması avtomatik olaraq həmin nəticəyə məhz çayın səbəb olduğunu sübut etmir.
Bu səbəbdən çayı ürək xəstəliklərinin müalicəsi və ya profilaktikası üçün dərman kimi təqdim etmək elmi baxımdan doğru deyil.
Qan təzyiqinə təsiri
Qara və yaşıl çayın arterial təzyiqə təsiri də müxtəlif klinik araşdırmalarda öyrənilib.
Bəzi nəticələr müntəzəm çay qəbulunun qan təzyiqində cüzi azalma və müəyyən lipid göstəricilərində müsbət dəyişikliklərlə əlaqəli ola biləcəyini göstərir.
Ancaq bu təsir hipertoniya və yüksək xolesterinin tibbi müalicəsini əvəz edəcək səviyyədə deyil.
Ən ciddi məsələ dəmirin sorulmasıdır
Çayın mənfi tərəflərindən biri dəmirin orqanizm tərəfindən mənimsənilməsinə təsiridir.
Çayın tərkibindəki polifenollar xüsusilə bitki mənşəli qidalarda olan qeyri heme dəmirin sorulmasını əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.
Bəzi tədqiqatlarda çayın qida ilə eyni vaxtda qəbul edilməsinin dəmirin sorulmasını 80 faizdən çox azaltdığı müəyyənləşdirilib.
Bu xüsusilə dəmir çatışmazlığı və qanazlığı problemi olan insanlar üçün ciddi məqamdır.
Ona görə də belə şəxslərin çayı yeməklə birlikdə və dərhal yeməkdən sonra içməməsi daha məqsədəuyğundur. Çayın qidadan ayrı vaxtda qəbul edilməsi dəmirin mənimsənilməsinə mənfi təsiri azaltmağa kömək edə bilər.
Tünd çay həmişə yaxşı seçim deyil
Azərbaycan çay mədəniyyətində tünd dəmlənmiş çaya üstünlük verənlərin sayı az deyil. Lakin çayın tündlüyünün artırılması onun tərkibindəki kofeinin qəbulunu da artıra bilər.
Həssas insanlarda yüksək kofein qəbulu ürəkdöyünmə, narahatlıq, əsəbilik, yuxusuzluq və yuxunun keyfiyyətinin pisləşməsinə səbəb ola bilər.
Xüsusilə gecə saatlarında çox tünd çay içmək yuxu rejimini poza bilər.
Problem bəzən çay yox, şəkərdir
Gündə bir neçə stəkan çay içən insan hər stəkana iki və ya üç qaşıq şəkər əlavə edirsə, gün ərzində qəbul etdiyi əlavə şəkərin miqdarı əhəmiyyətli dərəcədə arta bilər.
Bu isə artıq çayın özündən daha ciddi qidalanma probleminə çevrilə bilər.
Şəkərin çox istifadəsi artıq çəki və metabolik problemlərlə əlaqələndirilir. Buna görə çayı şəkərsiz və ya mümkün qədər az şəkərlə içmək daha məqsədəuyğundur.
Yaşıl çay, yoxsa qara çay?
Cəmiyyətdə yaşıl çayın faydalı, qara çayın isə zərərli olması barədə geniş yayılmış fikir elmi baxımdan düzgün deyil.
Hər iki çay növündə faydalı bioaktiv maddələr mövcuddur. Sadəcə emal prosesinə görə onların kimyəvi tərkibi və polifenol profili fərqlənir.
Deməli, əsas məsələ çayın rəngi deyil. Daha vacib amillər onun keyfiyyəti, miqdarı, dəmlənmə gücü və necə qəbul edilməsidir.
Bəs gündə neçə stəkan?
Çay üçün bütün insanlar üçün keçərli olan vahid “ideal stəkan sayı” yoxdur. İnsanların kofeinə həssaslığı, yaş, qidalanma xüsusiyyətləri və sağlamlıq vəziyyəti fərqlidir.
Sağlam insan üçün ölçülü çay istehlakı adətən problem yaratmır. Lakin çayın həddindən artıq və çox tünd qəbul edilməsi əlavə fayda yaratmır.
Əksinə, xüsusilə kofeinə həssas insanlarda arzuolunmaz təsirlərin yaranma ehtimalını artırır.
Nəticə
Çay haqqında ən doğru yanaşma onu nə möcüzəvi sağlamlıq vasitəsi, nə də təhlükəli içki kimi təqdim etməkdir.
Çayın tərkibində sağlamlıq üçün potensial faydalı maddələr var və müxtəlif araşdırmalarda onun ürək damar sağlamlığı ilə bağlı müsbət statistik əlaqələri müşahidə olunub. Eyni zamanda çayın dəmirin sorulmasını azaltması, həddindən artıq kofein qəbuluna səbəb olması və şəkərlə birlikdə çox istehlak edilməsi müəyyən risklər yarada bilər.
Nəticə etibarilə, çayın faydası da, ziyanı da onun necə və nə qədər içilməsindən asılıdır.
Ən sağlam yanaşma çayı ölçülü qəbul etmək, həddindən artıq tünd dəmləməmək, şəkəri azaltmaq və dəmir çatışmazlığı olan hallarda çayı yeməklə birlikdə içməməkdir.
Çay süfrəmizin ənənəsi olaraq qala bilər. Sadəcə ənənəni sağlam vərdişə çevirmək üçün onun miqdarına və qəbul qaydasına diqqət etmək lazımdır.
