Təhsil hər bir cəmiyyətin gələcəyini müəyyən edən ən mühüm sahələrdən biridir. Bu gün məktəblərdə əldə olunan nəticələr sabahın dövlətini, iqtisadiyyatını və mənəvi mühitini formalaşdırır. Lakin son illər təhsil sistemi ilə bağlı həm şagirdlər, həm də müəllimlər tərəfindən səsləndirilən narazılıqlar göstərir ki, bu sahədə həllini gözləyən problemlər az deyil.
Şagird baxımından ən ciddi problemlərdən biri tədrisin həddindən artıq nəzəri xarakter daşımasıdır. Məktəbdə əldə olunan biliklərin əhəmiyyətli hissəsi praktik həyatda tətbiq edilmədiyi üçün şagirdlər öyrəndikləri məlumatların faydasını tam anlaya bilmirlər. Nəticədə dərsə maraq azalır, öyrənmə prosesi isə yalnız qiymət almaq məqsədinə xidmət edən bir fəaliyyətə çevrilir.
Digər mühüm problem qiymət və imtahan mərkəzli yanaşmadır. Bir çox hallarda şagirdin yaradıcı düşüncəsi, fərdi bacarıqları və istedadı deyil, test nəticələri əsas göstərici hesab olunur. Bu isə məktəblilərdə ciddi psixoloji gərginlik yaradır. Şagird özünü inkişaf etdirməkdən çox, imtahan suallarına cavab verməyə köklənir.
Müəllimlərin qarşılaşdığı problemlər də kifayət qədər ciddidir. Müasir dövrdə müəllimdən yalnız dərs keçmək deyil, eyni zamanda müxtəlif hesabatlar hazırlamaq, sənədləşmə işləri aparmaq və çoxsaylı inzibati tələbləri yerinə yetirmək tələb olunur. Bu isə müəllimin əsas missiyası olan tədris və tərbiyə işinə ayırdığı vaxtı azaldır.
Siniflərdə şagird sayının çox olması da tədrisin keyfiyyətinə mənfi təsir göstərən amillərdəndir. Müəllim hər bir şagirdə fərdi yanaşmaq istəsə də, mövcud şərait buna hər zaman imkan vermir. Nəticədə bəzi uşaqlar diqqətdən kənarda qalır, onların potensialı vaxtında aşkarlanmır.
Texnologiyanın sürətli inkişafı da yeni çağırışlar yaradıb. İnformasiya bolluğu dövründə şagirdlərin diqqətini dərsə yönəltmək əvvəlki illərlə müqayisədə daha çətindir. Müəllimlər yeni metodlar tətbiq etməyə çalışsalar da, bəzi hallarda məktəblərin texniki imkanları və ya hazırlıq səviyyəsi bu dəyişikliklərə tam uyğun gəlmir.
Əslində, təhsil sistemindəki problemlər nə yalnız müəllimin, nə də yalnız şagirdin problemidir. Bu, bütövlükdə cəmiyyətin problemidir. Çünki məktəbdə yaranan hər bir çatışmazlıq illər sonra əmək bazarında, dövlət idarəçiliyində, elm və mədəniyyət sahəsində öz təsirini göstərir.
Müasir təhsil yalnız məlumat ötürən mexanizm olmamalıdır. O, düşünməyi, araşdırmağı, müzakirə etməyi və qərar verməyi öyrətməlidir. Bunun üçün isə müəllimə daha çox etimad göstərilməli, şagirdin fərdi inkişafı diqqət mərkəzində saxlanılmalı və təhsil prosesi həyatın real tələblərinə uyğunlaşdırılmalıdır.
Güclü dövlətin təməli güclü təhsildən başlayır. Təhsil sistemində mövcud problemlərin vaxtında müəyyənləşdirilməsi və həlli gələcəyin daha savadlı, daha yaradıcı və daha məsuliyyətli nəslinin formalaşmasının əsas şərtidir.
İlkin Şakiroğlu
