Son illər dünyanın müxtəlif bölgələrində müşahidə olunan qeyri adi hava hadisələri artıq təsadüf hesab edilmir. Güclü istilər, qəfil leysanlar, daşqınlar, quraqlıqlar və meşə yanğınları demək olar ki, hər il daha geniş əraziləri əhatə edir. Alimlər hesab edirlər ki, bu dəyişikliklərin əsas səbəbi qlobal iqlim dəyişikliyidir.
Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatının son hesabatına görə, 2015-ci ildən 2025-ci ilə qədər olan dövr müşahidələr tarixinin ən isti on bir ili olub. Təkcə 2025-ci ildə Yer kürəsində orta temperatur sənaye dövründən əvvəlki göstəricidən təxminən 1,43 dərəcə yüksək qeydə alınıb.
Statistik göstəricilər göstərir ki, son onilliklərdə atmosferdə karbon qazının miqdarı rekord həddə çatıb. 2024-cü ildə karbon qazının konsentrasiyası 423,9 ppm səviyyəsinə yüksəlib ki, bu da sənaye inqilabından əvvəlki dövrlə müqayisədə 50 faizdən çox artım deməkdir. Bu isə Yer atmosferində istiliyin daha çox saxlanmasına səbəb olur.
Avropa isə iqlim dəyişikliyindən ən çox təsirlənən qitələrdən biridir. Məlumatlara əsasən, 2025-ci ildə Avropa ərazisinin 95 faizindən çoxunda temperatur normadan yüksək olub. Dəniz sularının temperaturu rekord həddə çatıb, uzunmüddətli isti hava dalğaları və quraqlıq kənd təsərrüfatına, su ehtiyatlarına və insanların sağlamlığına ciddi təsir göstərib.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının məlumatına görə, təkcə 2024-cü ildə dünyada 150-dən çox görünməmiş hava hadisəsi qeydə alınıb. Daşqınlar, qasırğalar, istilər və meşə yanğınları yüz minlərlə insanın həyatına təsir edib, milyardlarla dollar iqtisadi zərər vurub.
Azərbaycan da bu prosesdən kənarda qalmır. Son illər ölkədə yay aylarında temperaturun 40 dərəcəni keçməsi, güclü leysan yağışlarının sel və daşqınlara səbəb olması, qış aylarında isə havanın qeyri sabit keçməsi daha tez tez müşahidə olunur. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, gələcək illərdə su ehtiyatlarının qorunması, yaşıllıq sahələrinin artırılması və atmosferə buraxılan tullantıların azaldılması əsas prioritetlərdən biri olmalıdır.
Alimlər bildirirlər ki, iqlim dəyişikliyinin təsirlərini tam dayandırmaq mümkün olmasa da, istixana qazı emissiyalarının azaldılması, bərpa olunan enerji mənbələrinin genişləndirilməsi və təbiətin qorunması bu prosesin sürətini azaltmağa kömək edə bilər.
Hava artıq əvvəlki kimi deyil. Statistik rəqəmlər göstərir ki, iqlim dəyişikliyi gələcəyin deyil, bu günün reallığıdır və onun təsirləri dünyanın hər yerində olduğu kimi Azərbaycanda da hiss olunur.
