Sosial şəbəkələr həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrildikcə informasiya əldə etmək də asanlaşıb. Lakin bu rahatlıqla yanaşı, təhlükəli bir problem də böyüyür. Dezinformasiya və saxta xəbərlər. Bir neçə dəqiqə ərzində yayılan yanlış məlumat minlərlə, hətta milyonlarla insana çata bilir. Bəs insanlar niyə həqiqəti yoxlamadan paylaşırlar?
İLKİNxeber.az informasiya agentliyi bu məsələni araşdırıb.
Mütəxəssislərin fikrincə, saxta xəbərlərin əsas məqsədi insanlarda qorxu, təşviş və ya qəzəb yaratmaqdır. Emosional başlıqlar oxucunun diqqətini daha tez cəlb edir və məlumatın doğruluğu yoxlanılmadan paylaşılmasına səbəb olur. Aparılmış beynəlxalq araşdırmalara görə, insanlar yanlış məlumatları daha çox öz mövqelərini və inanclarını təsdiqlədiyi üçün qəbul edirlər. Təhsil səviyyəsi isə bu məsələdə düşündüyümüz qədər həlledici amil hesab edilmir.
Son illərdə süni intellekt texnologiyalarının inkişafı ilə hazırlanmış saxta foto, video və səs yazıları vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirib. İlk baxışdan real görünən bu materiallar cəmiyyətdə çaşqınlıq yarada, ictimai rəyə və hətta mühüm qərarlara təsir göstərə bilir. Ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, yaxın illərdə süni intellekt vasitəsilə hazırlanan dezinformasiyanın həcmi daha da artacaq.
Media və informasiya təhlükəsizliyi üzrə mütəxəssislər hesab edirlər ki, dezinformasiyaya qarşı mübarizənin ən effektiv yolu cəmiyyətin media savadlılığının artırılmasıdır. Oxucu hər hansı xəbəri paylaşmazdan əvvəl onun mənbəyini yoxlamalı, eyni məlumatı bir neçə etibarlı informasiya resursu ilə müqayisə etməli və emosional başlıqlara tənqidi yanaşmalıdır.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, dezinformasiyanın qarşısını yalnız dövlət qurumları və media orqanları ala bilməz. Bu prosesdə hər bir istifadəçinin məsuliyyətli davranışı mühüm rol oynayır. Çünki bir dəfə düşünülmədən edilən paylaşım minlərlə insanın yanlış məlumat əldə etməsinə səbəb ola bilər.
Araşdırma göstərir ki, informasiya əsrində ən dəyərli bacarıqlardan biri xəbəri tez oxumaq deyil, onu düzgün yoxlamağı bacarmaqdır.
LAMİYƏ TURQAY
