Bir qadının işləməsi artıq cəmiyyət üçün təəccüblü hadisə deyil. Bu gün qadınlar müəllim, həkim, jurnalist, sahibkar, mühəndis, dövlət qulluqçusu, menecer və bir çox başqa peşələrdə çalışırlar.
Amma rəqəmlərə baxanda qadınların əmək bazarındakı mövqeyi haqqında daha fərqli mənzərə ortaya çıxır.
Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2025-ci ildə ölkədə məşğul əhalinin 48,1 faizini qadınlar təşkil edib. Yəni əmək bazarında çalışan hər iki nəfərdən birinə yaxın qadındır.
Bu rəqəm ilk baxışda kifayət qədər yüksək görünür. Lakin qadınların hansı sahələrdə və hansı mövqelərdə təmsil olunmasına baxdıqda başqa suallar yaranır.
Məsələn, dövlət qulluğunda çalışanların yalnız 30,3 faizini qadınlar təşkil edib. Fərdi sahibkarlar arasında isə qadınların payı 23,7 faizdir.
Deməli, qadınların əmək bazarında iştirakı kifayət qədər yüksək olsa da, sahibkarlıq və idarəetmə imkanlarında onların payı daha aşağıdır.
Burada bir məqam xüsusilə diqqət çəkir.
Qadınların təhsil və səhiyyə kimi sahələrdə çəkisi olduqca böyükdür. Ümumi təhsil müəssisələrində müəllimlərin 80 faizdən çoxu, ali təhsil müəssisələrində müəllimlərin 60 faizdən çoxu qadınlardır. Həkimlərin isə təxminən üçdə ikisini qadınlar təşkil edir.
Bu statistika göstərir ki, qadınlar cəmiyyətin inkişafında ən vacib sahələrdən birində – insan kapitalının formalaşmasında – böyük rol oynayırlar.
Ancaq başqa sahələrdə eyni mənzərəni görmürük.
Məsələn, qadınların sahibkarlıqda payının 23,7 faiz olması göstərir ki, iqtisadi qərarların qəbulunda və biznes mühitində qadınların iştirakı hələ də əmək bazarındakı ümumi paylarından xeyli aşağıdır.
Bunun səbəbi yalnız qadınların istəyi ilə izah edilə bilməz.
Ailə məsuliyyəti, uşaqların qayğısı, iş və ailə həyatının uyğunlaşdırılması, maliyyə imkanları, işə qəbul zamanı stereotiplər və rəhbər vəzifələrə yüksəlmək imkanları qadınların əmək həyatına təsir edən amillərdəndir.
Əslində isə statistikanın bizə verdiyi əsas mesaj başqadır.
Qadınlar artıq əmək bazarının kənarında deyil. Onlar bu bazarın böyük hissəsidir.
Məsələ bundan sonra onların sayını artırmaqdan daha çox, hansı imkanlara sahib olması ilə bağlıdır.
Bir qadının işləməsi vacibdir. Amma onun yalnız işləməsi yox, öz əməyinin qarşılığını alması, peşəkar inkişaf etməsi, rəhbər vəzifəyə yüksələ bilməsi və sahibkarlıq fəaliyyətinə qoşula bilməsi də eyni dərəcədə önəmlidir.
Çünki gender statistikası sadəcə qadınların neçə faiz olduğunu göstərən rəqəmlər toplusu deyil.
Bu rəqəmlərin arxasında minlərlə qadının seçimi, zəhməti, ailəsi, karyerası və gələcək arzuları dayanır.
Bəlkə də statistikaya baxmağın ən doğru yolu budur: rəqəmləri sadəcə oxumaq yox, onların arxasındakı insan həyatını görmək.
Lamiyə Turqay
